دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 03 05 Fauna of scorpions (Arachnida: Scorpiones) of Dezful County, Southwest of Iran فون عقرب های (Arachnida: Scorpiones) شهرستان دزفول، جنوب غرب ایران 254 265 2994 10.22126/jbat.2024.9498.1036 FA حسن بهداروندی اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان، اهواز، ایران 0009-0002-2701-347X افشین موسی زاده کوتیانی ستاد فرماندهی نیروی انتظامی شهرستان دزفول، دزفول، ایران حسین براهوئی گروه زراعت و اصلاح نباتات گیاهی، پژوهشکده کشاورزی، پژوهشگاه زابل، زابل، ایران 0000-0001-5195-7679 Journal Article 2023 08 17 Twenty-three species of scorpion is reported from Khuzestan Province belonging to 13 genera and three families. Considering the importance of scorpions for medical science and distribution of scorpions with dangerous venom in the south of Iran, the scorpion fauna of Dezful County in the north of Khuzestan Province and southwest of Iran was investigated. The scorpions of this area were monitored during 2019 to 2023 with UV light at night and rock rolling during the day. Totally nine species belonging to seven genera and three families were identified. Androctonus crassicauda and Scorpio maurus townsendi were the most abundant and Orthochirus gantenbeini had the lowest frequency. Dark-colored specimens of Androctonus are known as A. crassicauda in all regions of Iran and neighboring countries. Considering that the type specimen of Compsobuthus matthiesseni was described from Qom Province, there is a need for molecular investigation of the populations of this species. Hottentotta saulcyi is complex species and need to detailed study. Populations of H. zagrosensis need to morphological and molecular studies. The morphological and molecular study of Mesobuthus members is showed that only M. crucittii is distributed in Khuzestan Province. Morphological study of members of Orthochirus indicated that O. gantenbeini and O. mesopotamicus, are distributed in the northern part of Khuzestan Province. Due to the lethality of venom of Hemiscorpius lepturus for humans, it is necessary to study the range of distribution of this species. A wide and detailed study is needed to determine the status of different populations of Scorpio in Iran. Hottentotta juliae and Odontobuthus bidentatus, which were previously reported from Dezful County, were not found in this research. تعداد 23 گونه عقرب از استان خوزستان گزارش شده است که به 13 جنس و سه خانواده تعلق دارند. با توجه به اهمیت عقرب ها برای علم پزشکی و پراکنش عقرب های دارای زهر خطرناک در جنوب ایران، فون عقرب های شهرستان دزفول در شمال استان خوزستان و جنوب غرب ایران مورد بررسی قرار گرفت. عقرب‌های این منطقه طی سال‌های 1398 تا 1402 با نور ماوراء بنفش در شب و جابجایی سنگ در روز پایش شدند. در مجموع نه گونه متعلق به هفت جنس و سه خانواده شناسایی شد. دو گونه Androctonus crassicauda و Scorpio maurus townsendi فراوان‌ترین و گونه Orthochirus gantenbeini کمترین فراوانی را داشتند. نمونه های تیره رنگ جنس Androctonus در تمام مناطق ایران و کشورهای همسایه به نام A. crassicauda شناخته می شوند. با توجه به اینکه نمونه تایپ گونه Compsobuthus matthiesseni از استان قم توصیف شده است، نیاز به بررسی مولکولی جمعیت های این گونه می باشد. گونه Hottentotta saulcyi یک گروه گونه ای است و نیاز به مطالعه دقیق دارد. جمعیت های گونه H. zagrosensis نیاز به بررسی ریختی و مولکولی دارند. بررسی ریختی و مولکولی اعضای جنس Mesobuthus نشان داده است که فقط گونه M. crucittii در استان خوزستان پراکنش دارد. بررسی ریختی اعضای جنس Orthochirus نشان داد که O. gantenbeini و O. mesopotamicus در شمال استان خوزستان ساکن هستند. با توجه به کشنده بودن زهر گونه Hemiscorpius lepturus برای انسان، بررسی دامنه پراکنش این گونه ضروری است. برای تعیین وضعیت جمعیت های مختلف جنس Scorpio در ایران به مطالعه گسترده و دقیق نیاز است. دو گونه H. juliae و Odontobuthus bidentatus که قبلاً از شهرستان دزفول گزارش شده بودند، در این تحقیق یافت نشدند.

https://jbat.razi.ac.ir/article_2994_1877a036f2361f2dc7f0060390e210ca.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 02 19 A survey on ectoparasites of Indian Gerbil Tatera indica (Hardwicke, 1807) in the eastern border of Iran_ Sistan and Baluchestan Province مطالعه انگل های خارجی جربیل هندی(Hardwicke, 1807) Tatera indica در نوار مرزی شرق ایران ـ استان سیستان و بلوچستان 266 275 2995 10.22126/jbat.2024.9576.1038 FA اصغر خواجه گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، مجتمع آموزش عالی سراوان، سراوان، ایران 0000-0002-7124-3216 حسن صالح گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، مجتمع آموزش عالی سروان 0000-0002-7124-3216 Journal Article 2023 09 04 In this survey, to detect wild rodents ectoparasites named Indian Gerbil (Tatera indica) in the eastern border of Iran_Sistan and Baluchestan Province, 47 samples of this species were collected. Sampling of rodents were done from May 2009 to January 2010 using live-traps. The captured rodents were checked for any ectoparasites. Ectoparasites belonged to at least eight species from five various genus including: one genus with four species of flea, two genus of lice, one genus with one species of mite, and one genus of hard tick. The flea species included Xenopsylla gerbilli, Xenopsylla chaopis, Xenopsylla buxtoni, Xenopsylla conformis, the lice genus were including Hoplopleura spp. and Polyplax spp., the mite species was Ornithonyssus bacoti and tick genus was Rhipicephalus spp. Among all ectoparasites, Polyplax spp. and Rhipicephalus spp. had high and low-frequency infestation in rodents, respectively. In addition, samples of Indian gerbil (Tatera indica) 76.5 percent were infested. Due to the possibility of transmission of common dangerous diseases of humans and animals by ectoparasites of rodents, The monitoring and controlling of vectors populations need more consideration especially in the southeast of Iran.The aim of this study was to determine the frequency of ectoparasites infested on Indian Gerbil (Tatera indica) in the eastern border of Iran_Sistan and Baluchestan Province. در این مطالعه، برای بررسی انگل های خارجی یک گونه جونده وحشی به نام جربیل هندی (Tatera indica)، تعداد ۴۷ نمونه از این گونه در نوار مرزی شرق ایران ـ استان سیستان و بلوچستان نمونه برداری شدند. نمونه برداری جوندگان از خرداد 13۸۸ تا بهمن 1۳۸۸ با استفاده از تله های زنده گیر(Live-Traps) صورت گرفت. از این نمونه ها، تعداد ۲۳۵ نمونه انگل خارجی جمع آوری شدند. این انگلهای خارجی متعلق به حداقل هشت گونه از پنج سرده متفاوت شامل: Xenopsylla gerbilli، Xenopsylla chaopis، Xenopsylla buxtoni، Xenopsylla conformis، Ornithonyssus bacoti، سرده Rhipicephallus spp.، سرده Polyplax spp.، سرده Haploplura spp. میباشند. در میان همه گروههای انگلهای خارجی، شپشهای سرده Polyplax spp. بیشترین فراوانی (۶۲ نمونه، ۳۸/۲۶ درصد از کل نمونههای جمع آوری شده) و کنههای سرده Rhipicephallus spp. (هشت نمونه، ۴۰/۳ درصد از کل نمونههای جمع آوری شده)، کمترین فراوانی را داشتند. از بین انگلهای خارجی جمع آوری شده، Xenopsylla chaopis و Ornithonyssus bacoti به عنوان عامل طاعون و تیفوس به ترتیب شناخته شدهاند. همچنین نمونههای شکار شده جربیل هندی (T. indica) میزان ۵/۷۶ درصد آلودگی را داشتند. با توجه به احتمال انتقال بیماری های خطرناک مشترک انسان و حیوان توسط انگل های خارجی جوندگان، ردیابی و کنترل جمعیت های ناقل نیازمند به توجه بیشتر بویژه در نوار مرزی جنوب شرق ایران می باشد. هدف این مطالعه، فراوانی انگل های خارجی جربیل هندی(T. indica) در نوار مرزی جنوب شرق ایران ـ استان سیستان و بلوچستان است.

https://jbat.razi.ac.ir/article_2995_9a8cb2e646119b5a88712c56e5197c47.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 03 06 Monitor the rate of scorpion bites using scorpion biodiversity indices in the Shush County, Khuzestan Province پایش میزان عقرب‌گزیدگی با استفاده از برآورد شاخص‌های تنوع زیستی عقرب‌های شهرستان شوش در استان خوزستان 276 289 2996 10.22126/jbat.2024.10027.1039 FA محمد شهنواز گروه حشره شناسی پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان 0000-0002-9864-1513 امیرحسین ظهیرنیا گروه حشره شناسی پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان حسن نصیریان گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران 0000-0002-9470-0184 Journal Article 2023 12 20 Annually, numerous scorpion bites are reported in the Shush County due to suitable scorpion habitat. Scientists study new methods in every field of research. In this study, research was conducted to monitor the rate of scorpion bites from April to September 2018 using the estimation of scorpion biodiversity indices. Scorpions were collected and identified in designated areas using an active search method during the day and night. To monitor the rate of scorpion bites, the species composition, abundance, and Shannon, Simpson, and evenness biodiversity indices of scorpions were used for sampling zones, urban and rural areas, and the months of the year. Furthermore, the Wilcoxon signed-rank test was used to identify significant differences between the indices measured. The results for scorpion composition and abundance were different in the areas of study. Seven scorpion species were detected. While there was a difference between the Shannon and Simpson indices in the fields of study, Wilcoxon's analysis showed no significant difference. The evenness index for urban and rural areas was estimated at a similar level, with no significant differences between them. It was different in the sampling areas and months of the year, and a significant difference was found between them. This study was performed for the first time to monitor the level of scorpion stings by estimating the species composition, abundance, Shannon, Simpson, and evenness biodiversity indices of scorpions, and the results were discussed. هرساله موارد قابل توجهی عقرب‌گزیدگی از شهرستان شوش به لحاظ داشتن وضعیت مناسبی جهت زیست عقربها گزارش میگردد. پژوهشگران در هر زمینه پژوهشی روشهای جدیدی را مورد مطالعه قرار می دهند و در این مطالعه نیز پژوهشی به منظور پایش میزان عقرب‌گزیدگی با استفاده از برآورد شاخصهای تنوع زیستی عقرب‌ها از فروردین تا شهریور سال 1398 انجام شد. جمعآوری و شناسایی عقرب از مناطق تعیین شده به روش جستجوی فعال در روز و شب انجام شد. به منظور پایش میزان عقرب‌گزیدگی از شاخصهای ترکیب گونهایی، میزان فراوانی، شانون، سیمپسون و اونست (Evenness) برای عقرب‌ها برحسب مناطق نمونهبرداری و شهری و روستایی، و ماههای سال استفاده شد. همچنین، به منظور وجود اختلاف معنی‌دار میان شاخص‌های مورد سنجش از آزمون ویلکوکسون (Wilcoxon signed-rank test) استفاده شد. نتایج برآورد ترکیب گونهایی و میزان فراوانی عقرب‌ها در زمینههای مطالعه متفاوت بود و در مجموع 7 گونه عقرب مشاهدهشد. هرچند بین میزان شاخصهای شانون و سیمپسون در زمینههای مطالعه اختلاف معنی‌داری وجود داشت اما آزمون ویلکوکسون اختلاف معنی‌داری را نشا‌ن نداد. میزان شاخص اونست در مناطق شهری و روستایی در سطح مشابهایی برآورد شد و اختلاف معنی‌داری بین آن‌ها مشاهده نشد، اما در مناطق نمونهبرداری و ماههای سال متفاوت بود و اختلاف معنی‌داری بین آن‌ها مشاهده شد. این مطالعه برای اولین بار به منظور پایش میزان عقرب‌گزیدگی با استفاده از برآورد شاخصهای ترکیب گونهایی، میزان فراوانی، شانون، سیمپسون و اونست عقرب‌ها انجام شد و نتایج مورد بحث قرار گرفت.

https://jbat.razi.ac.ir/article_2996_ebbb4b526a227e76220ae1404105d0e6.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 03 08 Systematic review and distribution of the genus Pseudocerastes (Boulenger, 1896) (Ophidia: Viperidae) in Iran بررسی سیستماتیک و پراکنش جنس ‌Pseudocerastes (Boulenger, 1896) (Ophidia: Viperidae) در ایران 290 297 3283 10.22126/jbat.2024.8311.1028 FA ایمان گوهری گروه زیست شناسی ، دانشکده علوم، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران نصراله رستگارپویانی گروه زیست شناسی ، دانشکده علوم، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000-0001-6237-0590 بهزاد فتحی نیا گروه زیست شناسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران رسول کرمیانی گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000-0002-3654-6318 محمود رشنوادی دانشکده پیرادامپزشکی دانشگاه ایلام، ایلام، ایران Journal Article 2022 12 02 The genus Pseudocerastes Boulenger, 1896 is one of the eight genera of snakes of the family Viperidae in Iran, which are noted for their venom system and structures such as tail and false horns. The species is distributed from northeastern Africa eastward to Jordan, Iraq, northern Saudi Arabia, Kuwait, Iran, Pakistan, Afghanistan and an isolated population in northern Oman. Two species of this genus, P. persicus and P. urarachnoides, are distributed in Iran. P. urarachnoides is a unique species in terms of hunting method using a spider-shaped structure in the tail. In addition, it is unique in terms of cheek camouflage. Considering that a suitable source is not available based on the sources of occurrence in different dimensions of this genus, this article is based on various research studies, comparing the species of the genus Pseudocerastes in terms of taxonomy, biogeographical distribution, toxicological system, molecular and evolutionary studies, morphology and Biology is paid. جنس Pseudocerastes Boulenger, 1896 یکی از هشت جنس افعیهای خانواده Viperidaeدر ایران است که به خاطر سیستم سمی و ساختارهایی مانند دم و شاخ کاذب مورد توجه هستند. این جنس از شمال شرق آفریقا به سمت شرق در کشورهای اردن، عراق، شمال عربستان سعودی، کویت، ایران، پاکستان، افغانستان و یک جمعیت جدا افتاده در شمال عمان پراکنش دارد. از این جنس دو گونه P. persicus و P. urarachnoides در ایران پراکنش دارند.گونه P. urarachnoides یک گونه منحصر به فرد از نظر نحوه شکار با استفاده از ساختار عنکبوت شکل در ناحیه دم است. علاوه براین، از نظر نحوه استتار گونه کم نظیری است. با توجه به اینکه منبع مناسبی براساس منابع بروز در ابعاد مختلف این جنس در دسترس نیست، این مقاله بر اساس مطالعات مختلف پژوهشی، به مقایسه گونه های جنس Pseudocerastes از نظر تاکسونومی، توزیع بیوجغرافیایی، سیستم سمی، مطالعات مولکولی و تکاملی، مورفولوژی و بیولوژی پرداخته است.

https://jbat.razi.ac.ir/article_3283_d99bc4c0f2acf4293a4681426ae90905.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 03 09 The Investigating state of distribution of Glis glis (Tree Sanjaback) in Gilan Province بررسی وضعیت پراکنش Glis glis (اشگول) دراستان گیلان 298 305 3284 10.22126/jbat.2024.10595.1045 FA رضا قاسمی کساری زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0009-0005-4115-9856 محمد مرادی قرخلو زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2024 05 06 In this research, the distribution status and ecological conditions of Glis glis (Tree Sanjaback) in Gilan province were investigated. In terms of their appearance and way of life, they are very similar to squirrels and are classified between mice and squirrels.Due to the favorable climatic conditions and the expansion of industrial and agricultural activities, especially the cultivation of olive trees, walnuts, hazelnuts, etc. in this province, a suitable habitat has been provided for these rodents.The main habitat of this species is coniferous and deciduous forests, orchards and in basements and mountainous areas. These rodents mostly hide in tree holes. These holes are covered by grass and moss .It can also be seen in the crevices of rocks, between rocks and between tree roots.A rodent is active at night and after sunset, it leaves the nest and engages in feeding activities during the darkness of the night.During the night, it may return to the nest several times to rest. In the cavity inside a tree, many of them may be seen together. They often live in groups on trees. It quickly climbs trees and jumps from one branch to another. The place of birth is located in the upper part of the hole of tall trees and its winter nest is in the cracks and holes of the lower part of the tree. Sometimes it digs holes 40 to 100 cm deep in the ground and hibernates inside. در این تحقیق، وضعیت پراکنش و شرایط اکولوژیکیGlis glis (اشگولها)، در استان گیلان مورد بررسی قرار گرفت. ازنظر شکل ظاهری و نحوه زندگی شباهت زیادی به سنجاب‌ها دارند و حدفاصل بین موشها و سنجابها طبقهبندی میشوند.به دلیل شرایط مناسب آب‌وهوایی و گسترش فعالیتهای صنعتی، کشاورزی و به‌ویژه کشت درختان زیتون، گردو، فندق و ...در این استان، زیستگاه مناسبی برای این جوندگان فراهم‌شده است. زیستگاه اصلی این گونه جنگلهای مخروطی و برگریز، باغهای میوه و در زیرزمین هاو مناطق کوهستانی میباشد . این جوندگان بیشتر در سوراخ درختان پنهان میشوند. این سوراخها را چمنها و خزهها میپوشانند. همچنین در شکاف سنگها، در بین صخرهها و میان ریشه درختان دیده میشود.جوندهای شب فعال است و پس از غروب آفتاب، از لانه خارج میشود و طی تاریکی شب مشغول فعالیتهای تغذیهایی میشود. در طول شب ممکن است چند بار برای استراحت به لانه مراجعت کند. در حفره داخل یک درخت، ممکن است تعداد زیادی از آن‌ها باهم دیده شوند. اغلب به‌صورت گروهی بر روی درختان زندگی می‌کنند. بهسرعت از درختان بالا میرود و از شاخهای به شاخه دیگر میپرد. محل زایمان در قسمت بالای سوراخ درختان بلند قرار داشته و لانه زمستان‌خوابی آن در شکافها و سوراخهای قسمت پایین درخت باشد. گاهی اوقات سوراخ‌هایی به عمق 40 تا 100 سانتی‌متر در زمین حفر می‌کند و در داخل آن به خواب زمستانی فرو میرود.

https://jbat.razi.ac.ir/article_3284_074c76d756bf2dbb8e15f96e73073253.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 03 10 Implementation of transfer learning to classify 10 species of Iran snakes پیاده‌سازی یادگیری انتقالی در شناسایی 10 گونه از مارهای ایران 306 319 3868 10.22126/jbat.2025.10545.1042 FA ایمان احمدی دانشیار مکانیک ماشینهای کشاورزی، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان Journal Article 2024 04 28 In this study using transfer learning method, a model has been developed to classify pictures of Iran snakes in one of the 10 classes considered. Prediction accuracy of snake type and poisoning severity (in three classes named: venomous, semi-venomous, and non-venomous) using a limited dataset (composed of 174 snake pictures divided into 112 pictures of the train dataset, and 62 pictures of the test dataset) was the primary aim followed in this study. The pre-trained model that our transfer learning model was based on it was the EfficientNet model. After training the transfer learning model, it was evaluated using the sensitivity, specificity, precision, F1 score, and accuracy criteria. According to the results of this study, training phase of the model lasted about 60 minutes and its accuracy was 76%. Due to the fact that the model was trained on a regular laptop computer without a GPU, its performance was acceptable. در این پژوهش با روش یادگیری انتقالی که یکی از الگوریتمهای هوش مصنوعی در دسته‌بندی تصاویر است، مدلی توسعه داده شده است که توسط آن دسته‌بندی تصاویر مارهای غالب ایران در یکی از 10 دسته مورد نظر صورت گیرد. هدف این است که توانایی مدلِ برمبنای یادگیری انتقالی در پیش‌بینی گونه مار و شدت سمی بودن آن (در سه سطح سمی، نیمه سمی و غیر سمی) با استفاده از تعداد محدودی تصویر از مارهای ایران که شامل 174 تصویر بوده و به 112 تصویر آموزشی اولیه (1120 تصویر آموزشی نهایی با عمل افزایش نرم‎افزاری تعداد تصاویر) و 62 تصویر آزمونی تفکیک شدند، بررسی گردد. مدل از پیش آموزش دیده‌ای که روش یادگیری انتقالی مورد نظر در این پژوهش بر مبنای آن استوار است، مدل EfficientNet بوده و پس از آموزش، با محاسبه مقادیر معیارهای حساسیت، اختصاصیت، دقت، نمره F1 و صحت، کارایی مدلِ برمبنای یادگیری انتقالی ارزیابی شد. بر طبق نتایج به دست آمده، زمان آموزش مدل حدود 60 دقیقه و صحت مدل 76 درصد به‌دست آمد. از آنجا که مدل حاضر روی رایانه بدون GPU توسعه یافته است، کارکرد مدل توسعه یافته قابل قبول می‌باشد.

https://jbat.razi.ac.ir/article_3868_61549354e4b6c67e1a45a1c5ee761a4c.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 02 19 Investigation of the Fauna of Snakes in Dodangeh Wildlife Sanctuary in Mazandaran Province بررسی فون مارهای پناهگاه حیات وحش دودانگه در استان مازندران 320 332 3869 10.22126/jbat.2025.3869 FA فروغ مسعودیان گروه زیست‌شناسی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران ویدا حجتی گروه زیست شناسی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران 0000-0002-0408-389X Journal Article 2024 06 22 Dodangeh Wildlife Sanctuary, with an area of 15,673 hectares, is located about 95 kilometers southeast of Sari city in Mazandaran province, and a very small part of its southeast is located in Semnan province. This area has rich and diverse ecological features, fauna, and flora. This research aimed to investigate the snake fauna of the area from April 2017 to late November 2017. After sampling, the samples were photographed, and after identifying the samples, their metric and meristic traits were measured. In total, 61 snake specimens were collected and 10 species from 10 genera and four families were identified, including: Dolichophis schmidti, Elaphe dione, Hemorrhois ravergieri, Platyceps najadum, Telescopus fallax iberus, Zamenis persicus from the Colubridae family, Natrix tessellata from the Natricidae family, Xerotyphlops vermicularis from the Typhlopidae family, Gloydius halys and Macrovipera lebetinus obtusa from the Viperidae family. Among the specimens, lily snake is semi-venomous; Caucasian viper and viper are venomous and the remaining species are non-venomous. The highest abundance is related to the species Zamenis persicus and the lowest abundance is related to the species Hemorrhois ravergieri and Xerotyphlops vermicularis. The family Colubridae with six species showed the highest diversity and the family Typhlopidae with one species showed the lowest diversity and number among the snakes of the region. During this study, no new record was reported from the Dondangeh Wildlife Sanctuary. Given the importance of its animals, measures should be taken to preserve its various species. پناهگاه حیات وحش دودانگه با مساحتی بالغ بر 15673 هکتار در حدود 95 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان ساری در استان مازندران قرار دارد و بخش بسیار کوچکی از جنوب شرقی آن در استان سمنان واقع است. این منطقه دارای ویژگیهای بومشناختی، فون جانوری و فلور گیاهی غنی و متنوع است. این تحقیق با هدف بررسی فون مارهای منطقه از فروردین ماه 1396 تا اواخر آبان ماه 1396 انجام شد. پس از نمونه‌گیری از نمونهها عکسبرداری شد و پس از شناسایی نمونهها، صفات متریک و مریستیک آنها اندازهگیری شد. در مجموع، 61 نمونه مار جمعآوری و 10 گونه از 10 جنس و چهار خانواده شناسایی شدند که شامل: مار آتشی (Dolichophis schmidti)، گوند مار (Elaphe dione)، مار پلنگی (Hemorrhois ravergieri)، قمچه مار (Platyceps najadum)، سوسن مار (Telescopus fallax iberus)، مار درختی ایرانی (Zamenis persicus) از خانواده Colubridae، مار چلیپر (Natrix tessellata) از خانواده Natricidae، مار کرمیشکل (Xerotyphlops vermicularis) از خانواده Typhlopidae، افعی قفقازی (Gloydius halys) و افعی گرزه (Macrovipera lebetinus obtusa) از خانواده Viperidae بودند. در بین نمونهها، سوسنمار، نیمهسمی؛ افعی قفقازی و افعی گرزه، سمی و بقیه گونهها غیرسمی میباشند. بیشترین فراوانی مربوط به گونهی Zamenis persicus و کمترین فراوانی مربوط به گونههای Hemorrhois ravergieri و Xerotyphlops vermicularis میباشد. خانواده Colubridae با شش گونه بیشترین تنوع و خانواده Typhlopidae با یک گونه کمترین تنوع و تعداد را در بین مارهای منطقه نشان دادند. طی این مطالعه رکورد جدیدی از پناهگاه حیات وحش دوندانگه گزارش نشد. با توجه به اهمیت جانوران آن باید برای حفظ گونههای مختلف آن اقداماتی انجام شود.

https://jbat.razi.ac.ir/article_3869_a66c9ec6d475b1b3bcb92f9ecc3257ea.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 03 05 Morphological pattern, length-weight relationship and condition factor of Namak chub (Squalius namak) in the Jajrood river بررسی الگوی ریختی، رابطه طول- وزن و فاکتور وضعیت در ماهی سفید رودخانه‌ای (Squalius namak) در رودخانۀ جاجرود 333 347 3891 10.22126/jbat.2025.12413.1052 FA حامد شعبانلو گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج. ایران 0009-0004-7064-7704 سهیل ایگدری دانشیار گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج. ایران 0000-0001-8649-9452 Journal Article 2024 07 03 Considering the importance of studying inland fishes, especially endemic fishes, some morphological characterization, length-weight relationship, and condition factor of Namak chub (Squalius namak) in the Jajrood protected river were investigated at three stations. To investigate the morphometric variation, 13 landmarks were placed on 2D images using TpsDig2 software, and 4 distance features were measured using ImageJ software. The equation W = aTLb was used to calculate the length-weight relationship, and the formula K = (W/Lb) × 100 was used to calculate the condition factor. Past, morphoJ, and R softwares were utilized to analyze the data. Based on the landmark displacement patterns, the most significant landmark displacements were related to the pectoral, dorsal, ventral (pelvic) fins and snout of the fish. The total length-weight relationship for all fish was obtained as W=00048L3.24 with a correlation coefficient of R2=0.88. In this study, the condition factor (CF) of the S. namak was calculated in the range of 0.032 to 0.19, which indicates very bad to bad living conditions for the fish in the Jajrood river. The total length and total weight of the studied specimens were in the range of 7.82 to 37.67 cm and 48. to 44.94 g, respectively. According to the findings, the studied species did not have a suitable growth pattern, in other words, this fish does not grow equally in all body dimensions (allometric). The most important causes can be considered to be unsuitable habitat conditions, including the small size of the ecological niche and lack of food. با توجه به اهمیت ماهیان آب‌های داخلی به ویژه ماهیان بومزاد، برخی ویژگی‌های ریختی، رابطه طول کل- وزن و فاکتور وضعیت ماهی سفید رودخانه‌ای نمک (Squalius namak) در رودخانه جاجرود در سه ایستگاه مطالعاتی مورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی خصوصیات ریختی، تعداد 13 لندمارک با استفاده از نرم‌افزار TpsDig2 روی تصاویر دوبُعدی قرار داده شد و 4 صفت اندازشی با استفاده از نرم‌افزار ImageJ اندازه‌گیری شد. برای محاسبه رابطه طول- وزن از معادله W = aTLb و برای محاسبه شاخص وضعیت از فرمول K = (W/Lb) ×100 استفاده شد. جهت آنالیز داده‌ها از نرم‌‌افزارهای Past ، morphoJ و R استفاده گردید. براساس الگوهای جابه‌جایی لندمارک‌ها بیشترین جابه‌جایی لندمارک‌ها مربوط به باله‌های سینه‌ای، پشتی، شکمی و پوزه ماهیان بود. رابطه طول کل- وزن برای کل ماهیان به صورت W=00048 L3.24 با ضریب همبستگی 88/0 R2= به دست آمد. طول کل و وزن کل نمونه‌های مورد بررسی به ترتیب در دامنه‌ی 82/7 تا 67/37 سانتی‌متر و 48/. تا 94/44 گرم بود. در این پژوهش میزان شاخص وضعیت (condition factor) ماهی S. namak به طور کلی در دامنه 032/0 تا 19/0 محاسبه شد که بسیار پایین است و نشان از شرایط زیستی بین بسیار بد تا بد برای این ماهی در رودخانه جاجرود است. با توجه به نتایج، گونه مورد مطالعه از الگوی رشد مناسبی برخوردار نبوده و به عبارتی این ماهی در تمام ابعاد بدن به صورت یکسان رشد نمی‌کند (آلومتریک)، که می‌توان مهمترین علل آن را نامناسب بودن شرایط زیستگاه از جمله کوچک بودن آشیان اکولوژیک و کمبود غذا دانست.

https://jbat.razi.ac.ir/article_3891_05d82642ac0daba6af2ed95705711ed3.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 02 19 Application of Skeletochronology in Studying the Histological Structure and Age of the Marsh Frog Pelophylax ridibundus (Pallas, 1771) in Khuzestan Province کاربرد اسکلتوکرونولوژی در مطالعه ساختار بافت شناسی و سن قورباغه مردابی Pelophylax ridibundus Pallas, 1771 در استان خوزستان 348 357 3994 10.22126/jbat.2025.12730.1054 FA فهیمه صابری گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0000-0001-9496-9135 اشرف جزایری گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0000-0002-6370-887X طیبه محمدی گروه علوم پایه، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000-0000-0000-0000 Journal Article 2024 09 03 This study investigates the bone tissue structure and growth patterns of the marsh frog (Pelophylax ridibundus) populations in the northern and southern regions of Khuzestan Province using skeletochronology. This precise method analyzes Lines of Arrested Growth (LAGs) in long bones to accurately estimate the age and growth dynamics of individuals and populations. Twenty adult frogs, both males and females, were sampled during spring and autumn. Following preparation of histological sections and hematoxylin-eosin staining, four main bone regions—including the bone marrow, endosteal bone, periosteum, and LAGs—were carefully examined. Results showed a maximum lifespan of up to 12 years for females and 7 years for males, with the highest frequency observed in the 2- to 4-year age groups. A positive and significant correlation was found between age and both total body weight and eye lens weight, whereas the relationship between age and snout–vent length (SVL) was not significant, indicating that changes in body length were not clearly correlated with age. These findings highlight the influence of local climatic and ecological conditions on growth patterns and age structure in this species and emphasize the value of skeletochronology in ecological and conservation research on amphibians. By combining detailed morphometric and histological analyses, this study offers new insights for the sustainable management and protection of marsh frog populations in Khuzestan’s diverse habitats. مطالعه حاضر به بررسی ساختار بافت استخوانی و الگوهای رشد قورباغه مردابی (Pelophylax ridibundus) در نواحی شمالی و جنوبی استان خوزستان با استفاده از روش اسکلتوکرونولوژی می‌پردازد. این روش با تحلیل خطوط توقف رشد (LAGs) در استخوان‌های دراز، سن و الگوی رشد فردی و جمعیتی را با دقت بالا تعیین می‌کند. نمونه‌برداری از ۲۰ قورباغه بالغ، شامل نر و ماده، در دو فصل بهار و پاییز انجام شد و پس از تهیه مقاطع بافتی و رنگ‌آمیزی هماتوکسیلین-ائوزین، ساختار چهار ناحیه اصلی استخوان شامل مغز استخوان، استخوان اندوست، پریوست و خطوط LAG به‌دقت بررسی گردید. نتایج نشان داد که بیشینه عمر گزارش شده برای ماده‌ها تا ۱۲ سال و برای نرها تا ۷ سال متغیر است، با بیشترین فراوانی در سنین ۲ تا ۴ سال. تفاوت معناداری در میانگین طول بدن نرها بین نواحی شمالی و جنوبی مشاهده شد، در حالی که طول بدن ماده‌ها در هر دو منطقه مشابه بود. همبستگی مثبت و معناداری بین سن با وزن کل و وزن عدسی چشم وجود داشت، اما رابطه سن با طول پوزه تا مخرج غیرمعنادار بود، به این معنی که تغییرات طول بدن به‌طور واضح با سن افراد همبستگی نداشت. یافته‌ها نشان‌دهنده تاثیر شرایط اقلیمی و زیستی منطقه بر الگوهای رشد و ساختار سنی این گونه است و اهمیت کاربرد اسکلتوکرونولوژی در مطالعات اکولوژیک و حفاظتی دوزیستان را تأکید می‌کند. این پژوهش با تکیه بر داده‌های دقیق و تجزیه و تحلیل مورفومتریک و بافت‌شناسی، افق‌های جدیدی را برای مدیریت پایدار و حفاظت از قورباغه مردابی در زیستگاه‌های متنوع خوزستان فراهم می‌آورد.

https://jbat.razi.ac.ir/article_3994_028ed0e04b68c6a1c7e0d35ef43697c9.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 02 19 The study of weight changes in tree squirrel (Glis glis) (Mammals: Rodents) during hibernation in Guilan Province بررسی تغییرات وزنی Mammalia:Rodentia) Glis glis) اشگول در طی دوران خواب زمستانی دراستان گیلان 358 364 3995 10.22126/jbat.2025.10600.1046 FA رضا قاسمی کساری گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0009-0005-4115-9856 محمد مرادی قرخلو گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2024 10 10 In this research the weight changes of (Glis glis Linnaeus, 1766) was studied during their hibernation in Guilan province. The average weight of the male adult was measured 180 gr and the female adult one 175 gr before their hibernation in the temperature of 25 0c. It was observed that the activity of the animal for getting food was much higher in the lab and in their natural places. By reduction of the temperature in the first day of October (October) and in the middle of November (November), the weight of the male adult one increased to 195 gr and the weight of the female one to 190 gr in the temperature below 18 0 c in the start of the hibernation. These rodents were studied both in their natural environment and in the lab within 180 days in the temperature of 15 0 c. The hibernation lasted for 36 days and 32 days for the male and female samples respectively. They lost more weight from the first week to the sixth week. They lost half a gram of their weight in one day. The rate of weight reduction was decreased from the sixth week to awaking completely from hibernation and they lost 0.25 gr of their weight in one day. The observations in this research showed that the female one awakens from sleep5 to 6 days sooner than the male ones do, and they mate a week after. در این تحقیق تغییرات وزن بدن سنجابک های درختی (Glis glis Linnaeus, 1766) در طی دوران خواب زمستانی دراستان گیلان موردمطالعه قرار گرفت. وزن متوسط بدن قبل از شروع خواب زمستانی در دمای بالای 25 درجه سانتی‌گراد برای افراد نر بالغ 180 گرم و برای افراد ماده بالغ 175 گرم اندازه‌گیری شد. با شروع کاهش دما از اول مهرماه تا اواسط آبان ماه، فعالیت جانور برای به دست آوردن غذا هم در زیستگاه طبیعی‌اش و هم در آزمایشگاه افزایش یافت، به ‌طوری‌ که در بحران کاهش دما برای ورود به خواب زمستانی به میزان کمتر از 18 درجه سانتی‌گراد، وزن بدن در افراد نربالغ به 195 گرم و در افراد ماده بالغ به 190 گرم افزایش یافت. در شرایط آزمایشگاهی با دمای متوسط 15 درجه سانتی‌گراد و همچنین در زیستگاه طبیعی جانور، طول دوره خواب زمستانی برای این جونده 180 روز محاسبه گردید. خواب زمستانی درطی این مدت در افراد نر 36 روز و در افراد ماده 32 روز بدون انقطاع سپری گردید. کاهش وزن بدن در طی هفته‌های 6-1 با شدت بیشتری انجام گرفت و به‌ طور متوسط روزانه 5/0 گرم اندازه‌گیری شد. از هفته 6 تا موقع بیدار شدن کامل از خواب زمستانی سرعت کاهش وزن کمترشده و روزانه به 25/0 گرم کاهش یافت. مشاهدات آزمایشگاهی و در زیستگاه طبیعی دراین تحقیق نشان داد که افراد ماده 6-5 روز زودتر از افراد نر از خواب زمستانی بیدار می‌شوند و یک هفته بعد از بیدار شدن نرها، جهت زادوولد، بین نر و ماده آمیزش صورت می‌گیرد.

https://jbat.razi.ac.ir/article_3995_49493a1509a4174f13ad76b441fc5525.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 02 19 Taxonomic Classification and Geographic Distribution of Seven Species of the Genus Ophiomorus Dumeril & Bibron, 1839 (Scincidae) in Iran طبقه‌بندی آرایه شناختی و دامنه پراکندگی جغرافیایی هفت گونه از جنس Ophiomorus Dumeril & Bibron, 1839 (Scincidae) در ایران 365 377 4034 10.22126/jbat.2025.12836.1055 FA حسین نبی زاده گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0003-2249-2678 زهرا بی غم سرشکه گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه قم، قم، ایران Journal Article 2024 08 20 The genus Ophiomorus (family Scincidae) represents one of the most morphologically distinctive reptile groups in Iran, characterized by limb regression and reduced digit number. Comprising 12 recognized species with uneven global distribution, seven are known from Iran, including four endemic species (O. maranjabensis, O. nuchalis, O. persicus, O. streeti) and three non-endemic species (O. blanfordii, O. brevipes, O. tridactylus). Due to their fossorial lifestyle and the biogeographic importance of the Iranian Plateau, accurate mapping of their distribution is essential for revising species ranges and informing conservation strategies. This study focused on the eastern, southern, and southeastern sectors of the Central Iranian Plateau, with emphasis on the Baluchestan and Makran regions. Fieldwork was conducted between 2017 and 2021 through direct sampling. Specimens were preserved in 75% ethanol and deposited in the Zoological Museum of Hakim Sabzevari University. New distributional records were documented for multiple species. O. blanfordii was recorded for the first time in Hormozgan, O. brevipes in Fars Province and Qeshm Island, O. nuchalis in Arak and Tabas, and O. streeti in southeastern Kerman. These findings prompted revisions to species distribution maps and identification keys. Analysis revealed that the Iranian Plateau—particularly its southern and eastern zones—plays a central role in the biodiversity and evolutionary dynamics of Ophiomorus. Morphological and ecological variation among species, including digit count and scale configuration, offers reliable criteria for species delimitation. This research contributes to a deeper understanding of Iran’s reptile fauna and supports targeted conservation efforts for fossorial and vulnerable taxa. جنس Ophiomorus از خانواده Scincidae به‌دلیل ویژگی‌های ریخت‌شناسی خاص مانند تحلیل رفتن اندام‌های حرکتی و کاهش تعداد انگشتان، یکی از گروه‌های منحصربه‌فرد خزندگان ایران محسوب می‌شود. این جنس شامل ۱۲ گونه با پراکنش نابرابر جهانی است که در ایران هفت گونه شناخته‌شده دارد؛ چهار گونه بومی (O. maranjabensis، O. nuchalis، O. persicus، O. streeti) و سه گونه غیربومی (O. blanfordii، O. brevipes، O. tridactylus). با توجه به رفتار نهان‌زی این گونه‌ها و اهمیت زیست‌جغرافیایی فلات ایران، بررسی دقیق دامنه پراکنش آن‌ها برای بازنگری در محدوده‌های زیستی و تدوین راهبردهای حفاظتی ضروری است. در این مطالعه، تمرکز بر نواحی شرقی، جنوبی و جنوب‌شرقی فلات مرکزی ایران، به‌ویژه منطقه بلوچستان و مکران بوده است. نمونه‌برداری‌ها به‌صورت میدانی طی سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ انجام شد و نمونه‌ها در اتانول ۷۵٪ نگهداری و در موزه جانورشناسی دانشگاه حکیم سبزواری آرشیو شدند. نتایج منجر به ثبت رکوردهای جدیدی از پراکنش گونه‌ها در استان‌های فارس، هرمزگان، خراسان جنوبی، کرمان و مرکزی شد. برای نخستین‌بار حضور O. blanfordii در هرمزگان، O. brevipes در فارس و قشم، O. nuchalis در اراک و طبس، و O. streeti در جنوب شرق کرمان گزارش گردید. این داده‌ها موجب بازنگری در نقشه‌های پراکنش و کلیدهای شناسایی شدند. تحلیل‌ها نشان داد فلات ایران، به‌ویژه نواحی جنوبی و شرقی آن، نقش مهمی در تکامل و تنوع زیستی این جنس دارد. تفاوت‌های ریخت‌شناسی و زیستگاهی میان گونه‌ها ابزار مؤثری برای تفکیک گونه‌ای فراهم می‌آورد و یافته‌ها پایه‌ای برای برنامه‌ریزی‌های حفاظتی آینده محسوب می‌شوند.

https://jbat.razi.ac.ir/article_4034_5bfe220a70fef809f9c12d26b5dd7db2.pdf

دانشگاه رازی تنوع زیستی و رده بندی جانوران 2820-994X 2 2 2025 03 10 A Faunistic Survey of Insect-associated Laelapidae Mites (Mesostigmata) from Kermanshah County, Iran مطالعه فون کنه‌های خانواده Laelapidae (Acari: Mesostigmata ) مرتبط با حشرات در شهرستان کرمانشاه، ایران 378 395 4036 10.22126/jbat.2025.12991.1058 FA مصطفی معروف پور گروه گیاهپزشگی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران 0000-0001-6677-7267 پرستو خانی ده باغی گروه گیاهپزشگی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2024 10 12 Mites of the family Laelapidae (Acari: Mesostigmata) are a diverse group of soil-dwelling and insect-associated mites that play key roles in soil ecology and natural regulation of insect populations. Identifying species of this family in different habitats, especially in understudied areas such as Kermanshah County, can provide valuable information on biodiversity, geographic distribution, and symbiotic relationships. Sampling of mites was conducted during 2021–2022 from various habitats in Kermanshah County, including ant nest soil and the bodies of insect hosts, particularly beetles of the genus Polyphylla. Mites were extracted using Berlese-Tullgren funnels, cleared, and mounted on permanent slides for morphological studies and species identification based on established taxonomic references. Six species from six genera of Laelapidae were identified: Gaeolaelaps aculeifer, Hypoaspis maryamae, Euandrolaelaps karawaiewi, Haemolaelaps shealsi, Pseudoparasitus missouriensis, Laelaspis pennatus, and Coleolaelaps costai. Most specimens were collected from ant nest soil, and several species are reported for the first time from Kermanshah Province. The findings indicate that Kermanshah hosts a relatively rich and diverse Laelapidae fauna. The presence of certain species and their associations with insect hosts highlight their ecological significance and potential application in the biological control of soil-dwelling pests. This study provides a baseline for future research on biodiversity, ecology, and integrated pest management of mite species. کنه‌های خانواده‌ی Laelapidae (Acari: Mesostigmata) گروهی متنوع از کنه‌های خاکزی و هم‌زیست با حشرات هستند که نقش مهمی در اکولوژی خاک و کنترل طبیعی جمعیت حشرات دارند. شناسایی گونه‌های این خانواده در زیستگاه‌های مختلف، به ویژه در مناطق کمتر مطالعه‌شده مانند شهرستان کرمانشاه، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره تنوع زیستی، پراکنش جغرافیایی و روابط هم‌زیستی آن‌ها فراهم کند. نمونه‌برداری از کنه‌ها طی سال‌های 1400-1401 از زیستگاه‌های مختلف شهرستان کرمانشاه شامل خاک لانه مورچه‌ها و بدن حشرات میزبان به ویژه سوسک‌های جنس Polyphylla انجام شد. کنه‌ها با استفاده از قیف برلیز-تولگرین جداسازی شده و پس از شفاف‌سازی، اسلایدهای دائمی برای مطالعات ریخت‌شناسی و تعیین گونه تهیه شدند. شناسایی گونه‌ها بر اساس ویژگی‌های مورفولوژیکی و منابع علمی معتبر انجام شد. در این مطالعه، شش گونه از شش جنس مختلف از خانواده Laelapidae شناسایی شدند:Gaeolaelaps aculeifer, Hypoaspis maryamae, Euandrolaelaps karawaiewi, Haemolaelaps shealsi, Pseudoparasitus missouriensis, Laelaspis pennatus و Coleolaelaps costai . نمونه‌ها عمدتاً از خاک لانه مورچه‌ها جمع‌آوری شدند، و برخی گونه‌ها برای نخستین‌بار از استان کرمانشاه گزارش شدند. نتایج نشان می‌دهد که شهرستان کرمانشاه دارای فون نسبتاً غنی و متنوعی از کنه‌های Laelapidae است. حضور گونه‌های خاص و هم‌زیستی آن‌ها با حشرات میزبان می‌تواند اهمیت اکولوژیکی و کاربرد بالقوه آن‌ها در کنترل طبیعی آفات خاکزی را برجسته سازد. این مطالعه پایه‌ای برای تحقیقات آینده در زمینه تنوع زیستی، اکولوژی و مدیریت تلفیقی آفات فراهم می‌کند.

https://jbat.razi.ac.ir/article_4036_dc8c092810672e938c59890528a4f1ab.pdf